MN128 — Kinh Tùy Phiền Não (Upakkilesa Sutta)

Tóm tắt nhanh: Kinh gồm hai phần. Phần đầu: chúng Tỳ-kheo Kosambī tranh cãi gay gắt; Đức Phật ba lần khuyên can không được, nên lặng lẽ ra đi một mình. Phần sau: Ngài đến vườn Nai Pācīnavaṃsa, nơi ba Tôn giả Anuruddha, Nandiya và Kimbila sống hòa hợp “như nước với sữa”; và Ngài dạy về mười một tùy phiền não của tâm — những cấu uế khiến “hào quang” và sự thấy sắc pháp trong thiền biến mất — mà chính Ngài đã lần lượt đoạn trừ trước khi thành đạo.

Bối cảnh — vụ tranh cãi ở Kosambī

Một thời Đức Phật trú ở Kosambī (Kiều-thưởng-di), tại tịnh xá Ghosita. Bấy giờ, chúng Tỳ-kheo Kosambī sống tranh cãi, luận tranh, đấu khẩu, công kích nhau bằng lời nói. Một Tỳ-kheo đến bạch Đức Phật, xin Ngài vì lòng thương mà đến chỗ các vị ấy.

Đức Phật ba lần khuyên can

Đức Phật đến khuyên: “Thôi, này các Tỳ-kheo! Chớ tranh cãi, luận tranh, đấu khẩu.” Có vị thưa xin Ngài để chúng tự giải quyết. Đức Phật ba lần khuyên can mà chúng vẫn không dứt tranh cãi.

Lời dạy về hòa hợp và sự lặng lẽ ra đi

Thấy không thể khuyên giải, Đức Phật nói lên lời cảnh tỉnh về sự vô ích của hận thù và lợi ích của sống hòa hợp, rồi lặng lẽ ra đi một mình. Ngài ghé làng Bālakaloṇakāra (gặp Tôn giả Bhagu đang sống an tịnh), rồi đến vườn Nai trong rừng Pācīnavaṃsa.

Ba Tôn giả sống hòa hợp “như nước với sữa”

Tại vườn Nai, ba Tôn giả Anuruddha, Nandiya và Kimbila đang cùng tu. Đức Phật hỏi các vị có sống hòa hợp không. Tôn giả Anuruddha trình bày nếp sống của ba vị: giữ thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp từ hòa với nhau; mỗi người dẹp bỏ ý riêng để thuận theo chúng; chia sẻ mọi thứ nhận được.

Sống hòa hợp "như nước với sữa" — MN 128 §11, §39

Kacci pana vo, anuruddhā, samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṁ piyacakkhūhi sampassantā viharathā

Bạch Thế Tôn, thật sự chúng con sống hòa hợp, hoan hỷ với nhau, không có cãi nhau, như nước với sữa, sống nhìn nhau với cặp mắt thiện cảm

Pāḷi: mn128/pli/ms · Việt (HT. Thích Minh Châu): mn128/vi/minh_chau

Hào quang và sự thấy các sắc pháp trong thiền

Tôn giả Anuruddha thưa rằng các vị sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, và nhận thấy hào quang (ánh sáng) cùng sự hiện khởi các sắc pháp, nhưng chẳng bao lâu hào quang và sắc pháp ấy lại biến mất mà các vị chưa hiểu nguyên do. Đức Phật dạy rằng chính Ngài, trước khi thành đạo, cũng từng gặp hiện tượng đó, và Ngài đã truy tìm nguyên nhân khiến định bị biến diệt.

Mười một tùy phiền não của tâm

Đức Phật lần lượt nhận diện từng tùy phiền não (cấu uế của tâm) làm định biến diệt, và đoạn trừ từng cái: nghi hoặc, không tác ý, hôn trầm – thụy miên, sợ hãi, phấn chấn quá độ, thô trọng (dâng trào), quá tinh tấn, quá biếng nhác, dục cầu, tưởng sai biệt, và quá chú tâm đến các sắc pháp — tất cả mười một thứ.

Nhận diện và đoạn trừ tùy phiền não — MN 128 §27, §50

vicikicchā cittassa upakkileso

nghi hoặc nên định của Ta bị biến diệt; khi định biến diệt, hào quang biến mất cùng với sự hiện khởi các sắc pháp

mn128:27.1, mn128:50 — mn128/vi/minh_chau

Thành tựu định và tri kiến giải thoát

Sau khi đoạn trừ mười một tùy phiền não, Đức Phật tu tập định theo nhiều cách khác nhau (có tầm có tứ, không tầm có tứ, có hỷ, không hỷ…), nhờ đó tri kiến sanh khởi, Ngài biết rõ “sự giải thoát của Ta là bất động, đây là đời sống cuối cùng, nay không còn tái sinh nữa.”

Đối chiếu các tạng

Hán tạng: Trung A-hàm 72 長壽王本起經 (Trường Thọ Vương Bổn Khởi Kinh) — bài tương đương (parallel) của MN128, mở đầu cũng bằng vụ tranh cãi ở Kosambī và câu chuyện vua Trường Thọ. Tra tại suttacentral.net/ma72.
English: The Imperfections / Defilements (Bhikkhu Sujato, Bhikkhu Bodhi).