← Tra cứu · 👤 Nhân vật
Nữ gia chủ Vedehikā
Nữ gia chủ ở Sāvatthī nổi tiếng hiền thục, nhu thuận, ôn hòa, bị nữ tỳ Kāḷī thử ba lần dậy trễ thì lộ cơn giận — chuyện kể trong Kinh Ví Dụ Cái Cưa (MN21).
Giới thiệu. Vedehikā là một nữ gia chủ (gahapatānī) “thuở xưa” ở chính thành Sāvatthī, nhân vật trong câu chuyện Đức Phật kể ở MN21. Bà có tiếng là hiền thục (soratā), nhu thuận (nivātā), ôn hòa (upasantā). Nữ tỳ của bà là Kāḷī — khéo léo, không biếng nhác, lo việc chu toàn. Kāḷī muốn biết bà chủ thật không có giận hay chỉ không lộ ra, nên thử dậy trễ ba lần: lần đầu bà cau mày, lần hai buông lời giận, lần ba cầm then cửa đánh bể đầu nàng. Kāḷī kể với hàng xóm, và tiếng tốt của bà đổi thành tiếng xấu: hung dữ, không nhu thuận, không ôn hòa. Bản Việt HT. Thích Minh Châu ghi Vedehika và Kālī.
Bản Hán. Trong MA193 - Kinh Mâu-lê-phá-quần-na, bà là nữ gia chủ Tì-đà-đề, rất giàu, có tiếng nhẫn nhục, nhu thuận, ôn hòa, khéo tự chế, khéo định tĩnh, khéo trầm tịnh; nữ tỳ tên Hắc. Hai lần đầu Hắc dậy trễ, bà chỉ hỏi; lần thứ ba Hắc ngủ tới xế chiều, bà mắng, trán nổi ba đường gân, cầm gậy lớn đánh vỡ đầu nàng, và tiếng tốt đổi thành tiếng xấu.
Ý nghĩa trong kinh. Đức Phật dùng chuyện này để dạy: người tu chỉ được biết là hiền thật khi gặp lời nói trái ý. Theo Chú Giải Trung Bộ Kinh (bản Việt, tr. 445), tên Vedehikā có thể hiểu là người gốc xứ Videha, hoặc người “đi bằng trí tuệ” (veda).
Đối chiếu ngôn ngữ. Pāḷi Vedehikā, nữ tỳ Kāḷī · Hán 鞞陀提 (Tì-đà-đề), nữ tỳ 黑 (Hắc) — MA193 · English Vedehikā, Kāḷī.
Nguồn tra cứu chính thức: SuttaCentral, Digital Pāḷi Dictionary, Buddhist Dictionary (Nyanatiloka). Đối chiếu Hán/Sanskrit mang tính tham khảo học thuật.