← Tra cứu · 📚 Tác phẩm
Lý hoặc luận
Còn gọi: Lý hoặc luận · Mâu Tử Lý hoặc luận · Mâu Tử lý hoặc · 牟子理惑論
Lý hoặc luận (牟子理惑論) — tập hỏi đáp gồm lời tự thuật, 37 điều và đoạn kết, bảo vệ đạo Phật trước những chất vấn của Nho gia và Đạo gia; bản còn lại ở Hoằng minh tập quyển 1 (Đại Chính tạng T52 n2102).
Lý hoặc luận (牟子理惑論), tên đầy đủ Mâu Tử Lý hoặc luận, là tác phẩm của Mâu Tử. Sách gồm một đoạn tự thuật, 37 điều hỏi đáp và một đoạn kết, trong đó người hỏi “nguyện thọ năm giới làm ưu bà tắc” (Lê Mạnh Thát, tr. 297). Lê Mạnh Thát (Lịch sử Phật giáo Việt Nam, tập 1, tr. 294–297) chia 37 điều thành ba nhóm: điều 1–3 về Phật và đạo, điều 4–28 về quan hệ Phật giáo – Nho giáo, điều 29–37 phê phán thuật thần tiên và Đạo giáo.
Sách có tên trong mục lục Pháp luận của Lục Trừng (khoảng 465–470). Bản còn lại ngày nay là bản Tăng Hựu chép vào quyển 1 Hoằng minh tập (Đại Chính tạng T52 n2102). Theo Lê Mạnh Thát, Tăng Hựu đã lược bớt một số chữ và đoạn của nguyên bản (tr. 180–181).
Niên đại sách còn tranh luận: khoảng năm 196 (Pelliot), khoảng 198 (Lê Mạnh Thát), sau năm 251 (Maspéro, Fukui, Zürcher), hoặc là ngụy tác thế kỷ IV–V (Lương Khải Siêu, Tokiwa, Matsumoto). Nguyễn Lang (Việt Nam Phật giáo sử luận, tập I, tr. 26, 31) đặt sách vào cuối thế kỷ II nhưng cho rằng có đoạn được thêm về sau. Các sách lịch sử Phật giáo Việt Nam dùng Lý hoặc luận làm tư liệu về Phật giáo Giao Chỉ cuối thế kỷ II.
Nguồn: Lê Mạnh Thát, Lịch sử Phật giáo Việt Nam, tập 1, chương IV, tr. 179–309; Nguyễn Lang, Việt Nam Phật giáo sử luận, tập I, tr. 25–57; nguyên văn Hán: Hoằng minh tập quyển 1, CBETA T52n2102.